فرهنگ همانند رود خروشانی است که می‌تواند سخت‌ترین صخره‌ها را در هم بشکند و مسیر جدیدی در حیات اجتماعی بگشاید. این رود، سرچشمه‌ای جز رفتار و اعمال مردم ندارد. پیوند میان عمل فردی و فرهنگ اجتماعی آن‌قدر عمیق است که هر عمل درست و ارزشمند، اگر به‌طور مکرر توسط مردم انجام گیرد، به مرور به «فرهنگ» بدل می‌شود. فرهنگی که نسل‌ها را تربیت می‌کند، هویت می‌سازد و حتی معادلات سیاسی و اجتماعی را دگرگون می‌سازد.

فرهنگ به ویژه سویه دینی آن، همواره نقشی مرکزی در شکل‌گیری هویت ملی و انسجام اجتماعی ایرانیان داشته است. اکنون، در آستانه تحولات بزرگ منطقه و جهان، این حوزه در نقطه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد؛ جایی که هم امکان تحول هست و هم خطر فرسایش؛ به ویژه که بسیاری از ظرفیت‌های فرهنگی، در گذشته یا نادیده گرفته شده‌اند یا با مدیریت نادرست، به ضدخود تبدیل شده‌اند.

اگر تاریخ جوامع را در افق سنن و قواعد الهی قرائت کنیم، درمی‌یابیم که بقای ملت‌ها بیش از آنکه به ثروت و قدرت وابسته باشد، به فرهنگ و هویت متکی است. آنچه تمدنی را می‌پرورد یا می‌میراند، نه تغییر موازنه تسلیحات و نه فراز و فرود معیشت، بلکه نوع تلقی آن ملت از «خود» و «دیگری» و نسبتش با حقیقت است.

فرهنگ هر جامعه ستون خیمه هویت و امنیت آن است؛ اگر این ستون سست شود، دیگر عرصه‌های حیات جمعی نیز به لرزه درمی‌آیند. در یک سال نخست دولت چهاردهم، مهم‌ترین کلیدواژه‌ای که رهبر انقلاب در حوزه فرهنگ مکرر بر آن انگشت نهادند، «جهاد تبیین» بود؛ مفهومی که به‌روشنی نشان می‌دهد فرهنگ در زمانه ما نه صرفا عرصه آموزش و هنر، بلکه میدان رویارویی با روایت‌ها، ذهنیت‌ها و امیدهاست.

فرهنگ در تاریخ ایران، نه‌تنها یک حوزه جانبی بلکه ستون اصلی بقای ملی و دینی بوده است. اگر سیاست و اقتصاد گاه به قبض و بسط روزگار تن داده‌اند، این فرهنگ بوده که در ژرفای تاریخ، هویت را پاس داشته و «ما»ی جمعی ایرانی را در فراز و فرودها تداوم بخشیده است.

فرهنگ، همان‌گونه که رهبران انقلاب بارها تاکید کرده‌اند، نه حاشیه‌ای بر سیاست و اقتصاد که متن و بطن حیات یک ملت است. اگر اقتصاد همچون زره باشد و سیاست چون فرماندهی میدان، فرهنگ، روح و خون جاری در رگ‌های جامعه است. امروزه این میدان، عرصه جنگی خاموش اما فرساینده است؛ جایی که توپ و تانک جای خود را به روایت‌ها، تصویرسازی‌ها و نبرد ذهن‌ها داده است.

فرهنگ، همچون رگی زنده در بافت جامعه، جریان دارد و هر تصمیم و سیاستی که بر آن اثر می‌گذارد، بازتاب مستقیمی بر انسجام ملی دارد. یک‌سال نخست دولت چهاردهم، بازه‌ای بود برای مشاهده تعامل میان سیاست‌گذاری رسمی، ظرفیت‌های مردمی و نقش نخبگان در شکل‌دهی به فضای اجتماعی و فرهنگی کشور. این دوره نشان داد که حتی اقدامات محدود، اگر هوشمندانه و هدفمند باشند، می‌توانند موجی از امید و مشارکت را در دل جامعه ایجاد کنند، در حالی که ضعف هماهنگی یا نگاه کوتاه‌مدت، اثرگذاری واقعی را محدود می‌کند.

یک‌سال نخست فعالیت دولت چهاردهم، فرصت مناسبی بود تا میزان تاثیرگذاری سیاست‌های فرهنگی بر جامعه و مشارکت مردم و نخبگان مورد ارزیابی قرار گیرد. فرهنگ، به عنوان ستون هویت ملی، تنها زمانی می‌تواند موثر باشد که بین سیاست‌گذار، نخبگان فرهنگی و مردم، هم‌افزایی واقعی ایجاد شود.