نیاز ایران امروز به الگوهای بومی آزمون‌پس‌داده ایران امروز در نقطه‌ای ایستاده است که بسیاری از چالش‌های آن با پاسخ‌های ساده، مقطعی و صرفا دستوری قابل حل نیست.

پدیده‌ای مانند شهید حاج قاسم سلیمانی را نمی‌توان صرفا با ارجاع به زندگی یک فرد یا کارنامه یک فرمانده توضیح داد. آنچه در این میان اهمیت دارد، نحوه برساخته‌شدن یک چهره در میدان تلاقی تجربه زیسته، حافظه جمعی، بحران‌های تاریخی و سازوکارهای روایت است.

این روزها اگر از هر مسئولی درباره مهم‌ترین راه‌حل مسائل فرهنگی کشور بپرسید، پاسخ تقریبا آماده است: «کار فرهنگی» اما مسئله دقیقا از همین‌جا آغاز می‌شود؛ جایی که همه بر اصل کار فرهنگی اتفاق نظر دارند، اما کمتر کسی می‌پرسد: کدام کار فرهنگی؟ با چه معیاری؟ و با چه اثری؟ مشکل از آنجا شروع می‌شود که کار فرهنگی، به‌جای آنکه یک مداخله اجتماعی هدفمند باشد، به یک وظیفه اداری یا اجرای نمایشی تقلیل پیدا می‌کند.

دیدار اخیر رهبر انقلاب با دست‌اندرکاران کنگره شهدای استان البرز، بار دیگر یکی از مسائل بنیادین عرصه فرهنگ را برجسته کرد. تاکید ایشان بر این نکته که «فکر و برنامه‌ریزی باید به پیگیری و عمل منتهی شود»، ناظر به شکافی است که سال‌هاست میان فعالیت‌های فرهنگی و آثار واقعی آنها وجود دارد. بسیاری از برنامه‌های فرهنگی با نیت‌های صادقانه آغاز می‌شوند، اما به دلیل فقدان طراحی دقیق، استمرار و سنجش، به نتایج ملموس و پایدار منجر نمی‌شوند. این مسئله ضرورت بازتعریف مفهوم «کار فرهنگی موثر» را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

تداوم تهاجم فرهنگی دشمن در سال‌های اخیر، مبانی فکری انقلاب اسلامی را در معرض تهدیدی بزرگ قرار داده است. در شرایطی که رهبر انقلاب تقویت و تجدید عقبه فکری نظام را ضروری می‌دانند، تداوم تهاجمات فرهنگی دشمن، چنین امکانی را به طور کلی سلب می‌کند و اثری از نگرش انقلابی بر جای نمی‌گذارد. باید مقابل این تهاجم فرهنگی گسترده ایستادگی کرد تا علاوه بر حفظ پشتوانه فکری انقلاب، بتوان به تجدید و تقویت این مبانی فکری پرداخت.

در همان نگاه اول، تقویم موسسات و دانشگاه‌ها مملو از همایش‌ها، یادواره‌ها، مسابقه‌ها و جشنواره‌هاست. اما در قبال این همه فعالیت، این پرسش ساده که این حجم از فعالیت‌ها، چه اثری ماندگار بر ذهنیت و کنش نسلی که باید پرچمدار تحول باشد گذاشته است؟ اغلب پاسخ قانع‌کننده‌ای ندارد.

تجاوز ۱۲ روزه دشمن بار دیگر باعث شد تا ما درباره آمادگی‌های پیش از جنگ و پشتیبانی‌های حین جنگ و جبران و ارتقای پس از جنگ جدی‌تر بیندیشیم. در این برهه حضور نزدیک و دائمی و فعال دشمن را بیش از گذشته لمس کردیم. مفهوم جنگ ترکیبی برای ما زنده‌تر شد. دانستیم که دشمن و دشمنی به هیچ وجه یک توهم تحلیلی و ذهنی نیست؛ یک واقعیت عینی است.

در دیدار اخیر با دست‌اندرکاران کنگره شهدای البرز، رهبر حکیم انقلاب با یک جمله‌ کلیدی، قطب‌نمای حرکت فرهنگی ما را تنظیم و آسیب‌شناسی دقیقی از وضعیت کنونی این جبهه ارائه کردند: «فکر یک کار خوب و برنامه‌ریزی... نیمی از آن کار است؛ نیم دوم که مهم‌تر است، پیگیری و دنبال‌گیری و عمل کردن آن کار است.» این عبارت به ظاهر ساده، یک هشدار راهبردی و بررسی عمیق بزرگ‌ترین آفت جبهه فرهنگی انقلاب است: بیماری مزمن «تولید انبوه کارهای خوب بی‌اثر.»