سنت تقریظ‌نویسی رهبر انقلاب در سال‌های اخیر به یکی از سازوکارهای کم‌نظیر راهبری فرهنگی در جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ سازوکاری که اگرچه در ظاهر در چند سطر خلاصه می‌شود، اما در محتوا، واجد یک منطق پیچیده هدایت فرهنگی است. تقریبا هیچ اقدام فرهنگی دیگری را نمی‌توان یافت که به این اندازه همزمان سه کارکرد «اعتباربخشی هویتی»، «فعال‌سازی زنجیره تولید ادبی» و «جهت‌دهی سیاست‌گذاری نشر» را در خود جمع کرده باشد. به همین دلیل، تقریظ‌نویسی نه یک رخداد تشریفاتی، بلکه یک «سیاست فرهنگی» در سطح عالی است؛ سیاستی که بنیان آن بر شناخت دقیق جامعه، حساسیت تاریخی و فهم عمیق از نقش کتاب در ساخت هویت جمعی استوار است.

بی‌شک قلم می‌تواند سنگری باشد برای جهاد و کتاب می‌تواند میعادگاهی باشد برای شهادت‌طلبان. این را بارها در تقریظ‌های مقام رهبری بر کتاب‌های دفاع مقدس دیده‌ام. هر بار که دست بر این تقریظ‌ها می‌گذارم، این پرسش در ذهنم طنین می‌اندازد که چرا این چند خط ساده، این‌چنین کتابی را به جریانی فرهنگی تبدیل می‌کند؟ پاسخ را می‌توان در همان مفاهیم جهاد و شهادت یافت.

در گستره پویای فرهنگ و رسانه، برخی رویدادها از جنس نشانه‌اند. این رویدادها فراتر از وجه ظاهری خود، کارکردی راهبردی می‌یابند و به نمادهایی تبدیل می‌شوند که مسیر جریان فرهنگی را جهت‌دهی می‌کنند. در این میان، توجه ویژه به یک اثر مکتوب و امضای ارزشمندی که بر صدر آن می‌نشیند، تنها یک اقدام تشریفاتی نیست، بلکه پیامی چندلایه دارد که در بستر نبرد تمدن‌های امروزین می‌توان آن را تحلیل کرد.

گاهی یک حرکت از یک شخصیت، درخشش بیشتری از هزاران کلمه دارد. گاهی یک حرکت نمادین، از حجم انبوهی از سخنرانی‌ها و بخشنامه‌ها اثرگذارتر می‌افتد.

در بازخوانی اندیشه سیاسی شیعه، نویسنده با تکیه بر آرای نایینی تأکید می‌کند که تمایز میان «حکومت تملیکیه» و «حکومت ولایتیه» همچنان معیار فهم رابطه دین و قدرت است و بازگشت به این منطق می‌تواند مسیر امروز انقلاب و حوزه را از تحریف‌ها مصون نگه دارد.

روایتی که لیبرال‌ها از نایینی می‌سازند، چهره‌ای مونتاژی دارد، بخشی بریده، بخشی چرخانده، بخشی از سیاق بیرون کشیده. ولی متون و تاریخ می‌گویند: او همیشه در خدمت «ولایت مأذونه شرعیه» بود.

در مقاطعی که حاکمیت مرکزی، کشور را تسلیم بیگانگان می کرد، این علمای دینی بودند که با نافرمانی از حکومت، مقابل متجاوزان می ایستادند و پشتوانهی اجتماعی خود را نیز به همین سمت هدایت می کردند

نایینی به‌درستی فهمیده بود که دنیای جدید، مسائل جدیدی را پیش روی امت اسلامی قرار داده است. رویکرد نایینی در برخورد با مسئله "مشروطه" نمونه بارزی از این اجتهاد پویاست.