جنگ‌ها تمام می‌شوند، اما حافظه تاریخی مردم جنگ‌زده چطور؟ حقیقت آن است که آنچه در میدان رقم می‌خورد، اگر در حافظه جمعی ثبت نشود، به سرعت در هیاهوی روزمرگی محو خواهد شد. هشت سال دفاع مقدس ما به برکت همان حافظه‌سازی نهادی و روایت‌های مکتوب، فیلم‌های مستند، خاطرات و آثار هنری باقی ماند. اما امروز با تجربه «۱۲ روز دفاع مقدس»، پرسش تازه‌ای پیش روی ماست که این بار میراث جنگ در کجا و چگونه ذخیره خواهد شد؟

فضای مجازی دیگر یک پدیده جانبی در زندگی روزمره ما نیست؛ بلکه به بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست فردی و اجتماعی انسان معاصر تبدیل شده است. کودکان و نوجوانان امروز در جهانی رشد می‌کنند که مرز میان واقعیت و مجاز، سنت و نوآوری، خانه و جامعه به‌طرزی شگفت‌انگیز در هم آمیخته است. همین امر تربیت را با چالش‌هایی نوین مواجه ساخته که نادیده گرفتن آنها، آسیب‌های عمیقی در آینده جامعه به‌جا خواهد گذاشت.

یکی از بزرگ‌ترین خطاهای تاریخی در مدیریت فرهنگی ایران، تقلیل مردم به «مصرف‌کنندگان» سیاست‌ها بوده است. دولت‌ها معمولا خود را تولیدکننده اصلی فرهنگ می‌دانند و انتظار دارند جامعه صرفا پذیرای برنامه‌ها، جشنواره‌ها و محصولات رسمی باشد. حال آنکه فرهنگ، نه در ساختمان‌های اداری بلکه در زیست روزمره مردم شکل می‌گیرد. یک سال نخست دولت چهاردهم، فرصتی تازه برای بازاندیشی در این الگو بود: آیا می‌توان مردم را نه در جایگاه مخاطب که در مقام شریک سیاست‌گذاری و هم‌سازنده روایت ملی دید؟

صبحی را فرض کنید که روزنامه‌ها تیتر بزنند «پایان مقاومت: حزب‌الله سلاح‌های خود را تحویل داد» خیابان الحمرا آرام است؛ نه از موشک خبری هست، نه از تهدید، نه حتی از درگیری لفظی. عده‌ای در کافه‌ها با لبخند می‌گویند بالاخره لبنان کشوری «طبیعی» شد.

بعضی کشورها اشتباه می‌کنند. بعضی دیگر، اصرار دارند در اشتباه بمانند. ولی آمریکا و اسرائیل؟ نه. آنها اشتباه نمی‌کنند؛ بلکه ما اشتباه کرده‌ایم و اصلا قصدشان چیز دیگری است. همین الان که این متن را می‌نویسم، ۲۵ سال است که تل‌آویو به‌صورت بی‌وقفه دارد روی یک پروژه کار می‌کند، «پوساندن محور مقاومت به جای نابودی یک‌باره آن» و سوریه؟ تبدیل شده به لابراتوار این پروژه.

در میانه هیاهوی موشک‌ها، پیام‌ها، تحلیل‌ها و تیترهای روزهای جنگ دوازده روزه، صدایی آشنا از اعماق رسانه‌های داخلی برخاست؛ صدایی که نه برای تمجید بود، نه برای تحلیل بود و نه حتی در برابر جنگ سکوت می‌کرد، بلکه فقط تحقیر می‌کرد.

بحران‌ها گاه همچون زلزله‌اند. نظم‌های کهنه را می‌لرزانند، پوسته‌های سطحی را می‌شکنند و آنچه در عمق مانده را به سطح می‌آورند.

در تاریخ جوامع آنگاه که بحرانی سر برمی‌دارد، اولین تکیه‌گاه ملت‌ها، نگاه‌شان به قله‌نشینان عرصه تدبیر است. گاه اما قله‌ها خود در مه‌اند و دیده نمی‌شوند.