بررسی تحول پارادایم کربلا در تاریخ معاصر نشان می‌دهد که این رخداد صرفا رخدادی نظامی یا قیامی سیاسی نبوده است؛ بلکه در اندیشه شیعی، کربلا بر دو پایه مکمل استوار است: کنش شهادت در میدان نبرد و تداوم روایی آن در زبان و حافظه بازماندگان، به‌ویژه زنان. بنابراین، می‌توان شهادت امام حسین (ع) را نماد مرحله‌ نخست «خشونت بازگشتی» دانست؛ مرحله‌ای که در آن، رنج و مظلومیت به سرچشمه‌ای از مشروعیت و قدرت اخلاقی بدل می‌شود.