در طول دو قرن اخیر، رفتار قدرت‌های سلطه‌گر در مواجهه با ملت‌ها دچار دگرگونی عمیقی شده است. استعمار کهنه در قرن نوزدهم، بر پایه اشغال نظامی و چپاول آشکار منابع کشورها استوار بود. استعمار نو در قرن بیستم، با نقاب «استقلال ظاهری» اما با کنترل سیاسی و اقتصادی از طریق وابستگی، ادامه یافت و امروز، در قرن بیست‌ویکم، جهان شاهد مرحله جدیدی از سیر تطور استکبار است؛ مرحله‌ای که رهبر انقلاب از آن به عنوان «جنگ ترکیبی» یاد می‌کنند. در این نبرد، دشمن دیگر لزوما با تانک و تفنگ نمی‌آید، بلکه با رسانه، روایت، شبکه اجتماعی و واژه‌ها وارد میدان می‌شود.

بارها و بارها گفته شده که امنیت در خاورمیانه، مفهومی است که بدون پسوند ژئوپلیتیک، اساسا بی‌معناست. اما کمتر گفته شده که این ژئوپلیتیک، دیگر فقط جغرافیا نیست؛ بلکه «جغرافیای ذهنی امنیت» است که تعیین می‌کند بازیگران منطقه‌ای چگونه عمل می‌کنند. امروز پس از ۱۳سال بحران در سوریه، آنچه برای ایران مطرح است، نه فقط بازسازی یک متحد استراتژیک، بلکه بازنگری در مفهومی است که به آن «عمق استراتژیک» می‌گوییم.

چند سال پیش، زمانی که بحث جنگ ترکیبی تازه رنگ‌وبویی جدی به خود گرفته بود، با یکی از دوستان به شوخی می‌گفتیم «بگذار یه جنگ ترکیبی واقعی ببینیم، داخل آن فقط موشک و تانک نباشد، بلکه شبکه‌های اجتماعی، پادکست و حتی شکلک‌ها هم وارد جنگ بشوند!»

ما نسلی هستیم که جنگ را نه با تفنگ، بلکه با هشتگ تجربه کردیم. ما را وسط هیچ سنگری صدا نزدند. ما را در توییتر زخمی کردند. حالا وقتی از سوریه حرف می‌زنند، بیشتر از تانک و تیربار، من یاد صفحات حذف‌شده، روایت‌های مسدودشده و ویدیوهای قیچی‌شده می‌افتم.

بحران سوریه نمونه‌ای از جنگ ترکیبی بود؛ تلفیقی از جنگ نرم (رسانه، روانی، قومی، مذهبی) و سخت (تروریسم، عملیات نظامی مستقیم و نیابتی).

بحران‌ها همواره محکی جدی برای سنجش کارآمدی نظام‌ها و به‌ویژه رهبری‌ها بوده‌اند. در میان این بحران‌ها جنگ ۱۲ روزه اخیر را نه صرفا یک تقابل نظامی کوتاه، بلکه بستری برای آزمودن عمق و استحکام «ولایت فقیه» در عصر پیچیدگی‌های چندلایه دانست.

در بحبوحه تقابل تاریخی ایران با رژیم کودک‌کش اسرائیل، کشور در موقعیتی حساس قرار دارد که بیش از هر زمان دیگری، نیازمند انسجام ملی و هم‌افزایی ظرفیت‌های اجتماعی است. تجربه جنگ‌های کلاسیک در تاریخ معاصر منطقه نشان داد که سلاح، تکنولوژی و توان نظامی هرچند موثر، اما بدون مشارکت و پشتیبانی مردم، به حداکثر کارآمدی خود نمی‌رسد. امروز اما عرصه جنگ، صورتی فراتر از میدان‌های نظامی به خود گرفته و مقابله با دشمن، در میدانی موسوم به «جنگ ترکیبی» ادامه می‌یابد؛ میدانی که در آن «اعتماد مردم به مسئولان» به سان سلاحی نامرئی اما بازدارنده، نقش کلیدی در تولید قدرت نرم و برتری راهبردی کشور ایفا می‌کند.

در تحلیل سیاست خارجی جمهوری‌اسلامی ایران، یک نکته اساسی و متفاوت نسبت به سایر الگوهای حکمرانی در جهان وجود دارد و آن نقش بی‌بدیل و تعیین‌کننده «مردم» در این عرصه است. این جایگاه ویژه، نه یک شعار بلکه حقیقتی جاری در نظام تصمیم‌گیری است که همواره در بیانات رهبر انقلاب‌اسلامی مورد تاکید قرار گرفته و در عمل نیز به‌عنوان رکن اصلی مدیریت کشور، به‌خصوص در شرایط جنگ ترکیبی، نقش‌آفرینی‌کرده است.